Diş Tablosu Nedir? CNC ve Torna İçin Detaylı Rehber (2026)
Diş tablosu, vida açarken kullanılacak adım (pitch), diş derinliği, matkap çapı ve tolerans ölçülerini gösteren teknik referans tablosudur. CNC torna, manuel torna ve frezede diş açarken ölçü hatası yapmamak için kullanılır.
Yanlış diş hesabı → vida sıkmaz veya boş kalır.
📏 1) Metrik Vida Diş Tablosu (ISO Metric)
En yaygın kullanılan sistem ISO metrik diş sistemidir.
Temel Terimler
Nominal Çap (M) → Vida dış çapı
Adım (Pitch – P) → İki diş arası mesafe
Diş Derinliği → Teorik kesme miktarı
Çekirdek Çapı → Diş açıldıktan sonraki dip çap
🔧 Örnek: M10x1.5 Diş Tablosu Bilgisi
Nominal Çap: 10 mm
Adım: 1.5 mm
Diş Derinliği: 0.866 × P
Matkap Çapı (kılavuz için): 8.5 mm
Formül
Diş derinliği = 0.866 × Pitch
M10x1.5 için:
0.866 × 1.5 = 1.299 mm
📊 2) En Çok Kullanılan Metrik Diş Ölçüleri
Diş Adım (P) Matkap Çapı
M6 1.0 5.0 mm
M8 1.25 6.8 mm
M10 1.5 8.5 mm
M12 1.75 10.2 mm
M16 2.0 14.0 mm
M20 2.5 17.5 mm
Bunlar kaba diş (coarse thread) ölçüleridir.
🧠 3) İnce Diş (Fine Thread) Nedir?
Aynı çapta daha küçük adım vardır.
Örnek:
M10x1.5 (kaba)
M10x1.25 (ince)
Avantajı
Daha sağlam sıkma
Titreşime dayanıklı
Savunma ve otomotiv sektöründe sık kullanılır.
🏗 4) UNC ve UNF Diş Tablosu (Amerikan Sistem)
İnç bazlı sistemdir.
UNC (Kaba)
UNF (İnce)
Örnek:
1/2″-13 UNC
13 diş/inç
1/2″-20 UNF
20 diş/inç
Adım hesaplama:
Pitch = 25.4 / TPI
⚙ 5) CNC Torna Diş Açma Derinlik Hesabı
Tornada ISO metrik diş açarken:
Toplam derinlik ≈ 0.613 × P
Örnek M10x1.5:
0.613 × 1.5 = 0.919 mm (yarıçap)
Çap üzerinden toplam düşüm ≈ 1.84 mm
🔥 6) Diş Açarken En Çok Yapılan Hatalar
Yanlış pitch seçimi
Yanlış ilerleme (F = Pitch olmalı)
Fazla paso
Yanlış takım açısı (60° metrik için)
Soğutma kullanmamak
🛠 7) CNC’de G Kod ile Diş Açma
En yaygın yöntem:
G76 Çok paso diş çevrimi
G32 Tek paso diş
Örnek:
F değeri mutlaka pitch ile aynı olmalıdır.
M10x1.5 için:
F1.5
📐 8) Diş Tolerans Sınıfları
En yaygın:
6g → Erkek vida
6H → Dişi vida
6H daha sıkıdır.
Tolerans büyüdükçe boşluk artar.
🧊 9) Whitworth Diş Sistemi
55° açı
Eski İngiliz standardı
Boru bağlantılarında görülür
Metrik diş 60°’dir.
🏭 10) Trapez Diş (Güç Dişi)
Güç iletiminde kullanılır.
Örnek:
Tr20x4
20 mm çap
4 mm adım
Pres, kriko ve vida millerinde kullanılır.
🎯 11) Diş Açarken Kesme Parametreleri
Çelik
Düşük devir
Bol soğutma
Paslanmaz
Daha düşük ilerleme
Keskin uç
Alüminyum
Yüksek devir
Daha az paso
📌 12) CNC’de Diş Kontrolü Nasıl Yapılır?
Mastar vida
Diş tarağı
Mikrometre
Komparatör
En güvenilir yöntem mastardır.
